Siêu âm tuyến vú và chụp nhũ ảnh – Khi nào cần phương pháp nào?

1. Siêu âm tuyến vú và chụp nhũ ảnh có giống nhau không?

“Tôi vừa siêu âm vú bình thường, sao bác sĩ vẫn khuyên chụp nhũ ảnh?” hoặc “Tôi còn trẻ, có cần chụp nhũ ảnh ngay không?” là những câu hỏi thường gặp khi kiểm tra sức khỏe tuyến vú.

Siêu âm tuyến vú và chụp nhũ ảnh đều giúp bác sĩ quan sát bên trong vú, nhưng sử dụng kỹ thuật khác nhau và có những điểm mạnh riêng.

Hai phương pháp có thể bổ sung cho nhau. Siêu âm không thay thế hoàn toàn nhũ ảnh, và nhũ ảnh cũng không giải đáp được mọi tình huống nếu dùng riêng lẻ. [1,2]

Việc lựa chọn phụ thuộc vào lý do đi khám, độ tuổi, đặc điểm mô vú, tiền sử và kết quả kiểm tra trước đó.

2. Siêu âm tuyến vú giúp bác sĩ nhìn thấy gì?

Siêu âm dùng sóng âm để tạo hình ảnh. Bác sĩ bôi gel lên da, di chuyển đầu dò trên vùng cần khảo sát và quan sát hình ảnh trực tiếp trên màn hình.

Phương pháp này hữu ích khi cần tìm hiểu một vùng bất thường, chẳng hạn khối mới sờ thấy hoặc một vị trí cần kiểm tra thêm.

Siêu âm có thể giúp nhận biết khối chứa dịch, thường gọi là nang, hay khối có thành phần mô đặc. Bác sĩ còn xem xét hình dạng, bờ và các đặc điểm khác để đưa ra nhận định.

Khối đặc không đồng nghĩa với ung thư. Nếu hình ảnh chưa đủ rõ hoặc có điểm nghi ngờ, bác sĩ có thể đề nghị kiểm tra thêm. [1]

Siêu âm không dùng tia X, nhưng cũng có giới hạn: một số bất thường, đặc biệt những dấu vôi hóa nhỏ, được đánh giá tốt hơn trên nhũ ảnh.

3. Chụp nhũ ảnh khác gì siêu âm?

Nhũ ảnh là phương pháp dùng tia X liều thấp để ghi hình tuyến vú.

Khi chụp, vú được đặt giữa hai tấm ép trong thời gian ngắn. Việc ép giúp trải mô vú và hạn chế chuyển động để hình ảnh rõ hơn. Bạn có thể cảm thấy căng hoặc khó chịu; hãy báo nhân viên nếu đau nhiều.

Nhũ ảnh có vai trò quan trọng trong tầm soát ung thư vú, tức là kiểm tra khi chưa có triệu chứng. Phương pháp này có thể phát hiện những bất thường còn nhỏ, chưa sờ thấy, trong đó có một số dạng vi vôi hóa. [2]

Tuy nhiên, không phải mọi vôi hóa đều nguy hiểm và nhũ ảnh cũng không phát hiện được tất cả ung thư. Kết quả cần được bác sĩ đọc trong bối cảnh cụ thể.

4. So sánh nhanh hai phương pháp

Bác sĩ có thể chỉ định một phương pháp trước, sau đó bổ sung phương pháp còn lại nếu cần làm rõ hình ảnh. Việc được chỉ định thêm không tự động có nghĩa là đã phát hiện bệnh nghiêm trọng. [1,2]

5. “Mô vú dày” nghĩa là gì?

Mô vú gồm mô tuyến, mô liên kết và mô mỡ. “Mô vú dày” là cách mô tả vú có tỷ lệ mô tuyến và mô liên kết cao hơn so với mô mỡ trên nhũ ảnh.

Mô vú dày không có nghĩa là vú to, sờ cứng hoặc đang có khối u.

Trên nhũ ảnh, mô vú dày và một số tổn thương đều có thể hiện màu trắng, khiến việc quan sát khó hơn. Mô vú dày cũng là một yếu tố được cân nhắc khi đánh giá nguy cơ ung thư vú. [3]

Nếu phiếu ghi “mô vú dày”, bạn nên hỏi bác sĩ:

• Kết quả nhũ ảnh hiện tại có bất thường không?

• Nguy cơ của mình có cần đánh giá thêm không?

• Có cần bổ sung siêu âm hoặc phương pháp khác không?

Không phải cứ mô vú dày là tất cả mọi người đều cần làm thêm cùng một xét nghiệm.

6. Khi nào nên siêu âm, khi nào nên chụp nhũ ảnh?

Khi có khối hoặc triệu chứng ở vú

Nếu mới sờ thấy khối, tiết dịch núm vú hoặc có thay đổi bất thường, bạn nên đi khám để bác sĩ lựa chọn phương pháp đánh giá.

Ở người dưới 30 tuổi có khối hoặc triệu chứng khu trú, siêu âm thường là phương pháp hình ảnh được lựa chọn đầu tiên. Với người lớn tuổi hơn, bác sĩ có thể kết hợp nhũ ảnh và siêu âm tùy tình huống. [1]

Đây là kiểm tra để tìm nguyên nhân triệu chứng, khác với tầm soát định kỳ khi chưa có biểu hiện. Không nên tự chọn một phương pháp chỉ vì lần trước đã làm phương pháp đó.

Khi chưa có triệu chứng và muốn tầm soát

Nhũ ảnh giữ vai trò chính trong tầm soát ung thư vú ở phụ nữ thuộc độ tuổi phù hợp.

Ví dụ, khuyến cáo USPSTF năm 2024 của Hoa Kỳ đề nghị phụ nữ 40–74 tuổi có nguy cơ trung bình chụp nhũ ảnh mỗi hai năm. Một số tổ chức khác khuyến cáo khoảng cách khác, nên đây không phải lịch duy nhất áp dụng cho mọi người. [4]

Bạn nên trao đổi với bác sĩ để chọn thời điểm bắt đầu và lịch kiểm tra phù hợp, thay vì mặc định siêu âm mỗi năm đã thay thế được việc tầm soát bằng nhũ ảnh.

Khi đang mang thai hoặc cho con bú

Nếu xuất hiện khối ở vú trong thai kỳ, siêu âm thường được dùng để đánh giá ban đầu.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng mang thai hoặc cho con bú thì tuyệt đối không được chụp nhũ ảnh. Bác sĩ vẫn có thể chỉ định khi cần và cân nhắc theo tình trạng cụ thể.

Hãy báo rõ việc mang thai, khả năng mang thai hoặc đang cho con bú trước khi kiểm tra. Đừng trì hoãn khám một khối mới chỉ vì nghĩ đó là thay đổi bình thường do thai kỳ. [5]

Khi có nguy cơ cao

Người mang biến thể gen làm tăng nguy cơ, có tiền sử gia đình đáng chú ý hoặc từng điều trị bệnh lý vú có thể cần kế hoạch riêng. Trong một số trường hợp, bác sĩ cân nhắc MRI vú kết hợp với nhũ ảnh.

Không nên tự áp dụng lịch tầm soát thông thường cho nhóm này. [6]

7. BI-RADS trên phiếu kết quả nghĩa là gì?

BI-RADS là hệ thống giúp bác sĩ phân loại kết quả hình ảnh tuyến vú và đề xuất bước tiếp theo.

BI-RADS không phải giai đoạn ung thư. BI-RADS 0 cũng không có nghĩa là ung thư; thường là bác sĩ cần thêm thông tin để kết luận.

Bạn nên đọc cả phần mô tả, kết luận và hướng dẫn tiếp theo, thay vì chỉ nhìn con số. [7]

8. Khi nào cần đi khám sớm?

Bạn nên đi khám nếu nhận thấy:

• Khối mới ở vú hoặc vùng nách.

• Núm vú mới tụt vào trong.

• Dịch núm vú bất thường, đặc biệt dịch có máu.

• Da vú lõm, co kéo hoặc thay đổi giống vỏ cam.

• Thay đổi mới, kéo dài ở hình dạng hoặc kích thước một bên vú. [8]

Những biểu hiện này có thể do nhiều nguyên nhân, không đồng nghĩa chắc chắn là ung thư. Tuy nhiên, không nên bỏ qua chỉ vì lần siêu âm hoặc nhũ ảnh trước đó bình thường.

Nếu đang có triệu chứng mới, hãy khám để đánh giá triệu chứng, không chờ đến lịch tầm soát định kỳ.

9. Chuẩn bị gì trước khi kiểm tra tuyến vú?

Bạn nên mang theo kết quả siêu âm, phim nhũ ảnh và kết quả sinh thiết cũ nếu có. Việc so sánh giúp bác sĩ biết một hình ảnh đã tồn tại ổn định hay mới xuất hiện.

Trước khi chụp nhũ ảnh:

• Không dùng chất khử mùi, phấn hoặc kem ở vùng vú và nách trong ngày chụp.

• Báo nếu đang mang thai, có khả năng mang thai, đang cho con bú hoặc có túi độn ngực.

• Nói rõ vị trí khối hoặc triệu chứng đang khiến bạn lo lắng.

Một số sản phẩm trên da có thể tạo hình ảnh gây khó đọc trên phim. [2]

10. Kiểm tra tuyến vú tại Thịnh An

Tại Thịnh An, bạn có thể được siêu âm tuyến vú và giải thích kết quả theo tình trạng cụ thể.

Khi cần bổ sung nhũ ảnh hoặc đánh giá chuyên khoa, bác sĩ sẽ tư vấn bước tiếp theo. Một kết quả siêu âm bình thường không mặc nhiên thay thế chỉ định chụp nhũ ảnh hoặc kiểm tra thêm.

Bạn có thể tìm hiểu dịch vụ siêu âm tuyến vú tại Thịnh An hoặc liên hệ Zalo phòng khám để được hướng dẫn đặt lịch.

11. Câu hỏi thường gặp

Siêu âm bình thường rồi có cần chụp nhũ ảnh không?

Có thể vẫn cần, tùy tuổi, nguy cơ và lý do kiểm tra. Siêu âm không nhìn thấy mọi bất thường mà nhũ ảnh có thể phát hiện. [1]

Chụp nhũ ảnh có đau không?

Bạn có thể thấy căng hoặc khó chịu khi ép vú. Cảm giác tùy từng người; hãy báo nhân viên để được hỗ trợ nếu đau nhiều. [2]

Tia X của nhũ ảnh có đáng lo không?

Nhũ ảnh dùng tia X liều thấp. Khi được chỉ định phù hợp, bác sĩ cân nhắc lợi ích phát hiện bệnh với nguy cơ của việc chụp. Bạn không nên tự bỏ một chỉ định cần thiết chỉ vì lo có tia X. [2]

Mô vú dày có phải ung thư không?

Không. Đây là đặc điểm mô vú trên hình ảnh, nhưng có thể làm nhũ ảnh khó đọc hơn và cần được cân nhắc trong kế hoạch tầm soát. [3]

Có phải lần nào cũng cần làm cả hai phương pháp?

Không. Bác sĩ lựa chọn dựa trên triệu chứng, tuổi, nguy cơ và kết quả trước đó. Làm thêm chỉ có ích khi giúp trả lời một câu hỏi cụ thể, không phải cứ làm nhiều là tốt hơn.

12. Tài liệu tham khảo

[1] RadiologyInfo.org. Breast Ultrasound.

[2] RadiologyInfo.org. Mammography.

[3] RadiologyInfo.org. Dense Breasts.

[4] USPSTF. Breast Cancer: Screening — Clinician Summary.

[5] RadiologyInfo.org. Breast Imaging of Pregnant and Lactating Women.

[6] CDC. Screening for Breast Cancer.

[7] National Cancer Institute. Mammograms.

[8] CDC. Symptoms of Breast Cancer.

Thông tin trong bài nhằm cung cấp kiến thức sức khỏe, không thay thế việc khám và tư vấn trực tiếp. Phương pháp kiểm tra và lịch theo dõi tuyến vú cần được lựa chọn phù hợp với từng người.