Nang buồng trứng - những điều cần biết

1. Nang buồng trứng là gì?

Buồng trứng là cơ quan có chức năng sản xuất hormone sinh dục và giải phóng trứng. Trong buồng trứng có các nang noãn phát triển theo từng chu kỳ kinh.

Khi siêu âm thấy một cấu trúc dạng nang, điều đầu tiên cần xác định là hình ảnh sinh lý bình thường hay tổn thương cần được đánh giá thêm. Không phải cứ có chữ “nang” trên phiếu siêu âm là mắc bệnh.

2. Các loại nang buồng trứng

2.1. Nang sinh lý

Nang noãn phát triển theo chu kỳ

Trong chu kỳ kinh, các nang noãn phát triển, thường có một nang trở thành nang trội. Khi đủ điều kiện, nang trội giải phóng trứng — quá trình này gọi là rụng trứng.

Sau rụng trứng, phần nang còn lại hình thành hoàng thể, tham gia sản xuất hormone để hỗ trợ giai đoạn tiếp theo của chu kỳ và thai kỳ sớm nếu có thụ thai.

Đây là hoạt động sinh lý bình thường. Nang noãn và hoàng thể bình thường không phải khối u cần điều trị.

Theo dõi nang noãn để hỗ trợ mang thai

Với người đang mong con, bác sĩ có thể siêu âm qua các thời điểm trong chu kỳ để theo dõi nang noãn, đánh giá sự phát triển của nang trội và dự kiến thời điểm rụng trứng.

Thông tin này giúp tư vấn thời điểm quan hệ phù hợp, hỗ trợ cơ hội thụ thai. Tuy nhiên, khả năng mang thai còn phụ thuộc nhiều yếu tố của cả hai vợ chồng.

Phân biệt với nang cơ năng

Nang cơ năng cũng liên quan đến hoạt động của buồng trứng, nhưng xuất hiện khi quá trình phát triển nang hoặc thoái triển sau rụng trứng có thay đổi.

Nhiều nang cơ năng tự thoái triển. Một số trường hợp vẫn cần siêu âm kiểm tra lại để xác nhận diễn biến; không nên tự coi mọi nang cơ năng đều không cần theo dõi. [1]

2.2. Nang bệnh lý

Nang bệnh lý không đơn thuần là hình ảnh nang noãn phát triển bình thường theo chu kỳ. Một số loại thường gặp gồm:

• Nang lạc nội mạc tử cung ở buồng trứng: liên quan đến bệnh lạc nội mạc tử cung.

• U quái trưởng thành, thường gọi là nang bì: có thể chứa các loại mô như mỡ hoặc tóc.

• U nang thanh dịch, u nang nhầy: các khối u dạng nang, nhiều trường hợp lành tính.

Những tổn thương này thường không tự mất theo chu kỳ như nang cơ năng. Việc cần theo dõi, kiểm tra thêm hay điều trị phụ thuộc loại nang và tình trạng của từng người. [1,2]

3. Nang buồng trứng có nguy hiểm không?

“Có nang buồng trứng thì có phải mổ không?”, “Nang có ảnh hưởng đến việc sinh con không?” là những băn khoăn thường gặp khi kết quả siêu âm gợi ý nang bệnh lý.

Nang bệnh lý không đồng nghĩa với ung thư hoặc bắt buộc phải phẫu thuật. Để quyết định hướng xử trí, bác sĩ cần kết hợp hình ảnh siêu âm, triệu chứng, tuổi, tình trạng mãn kinh và mong muốn sinh con.

Một số nang có thể được theo dõi. Những nang gây triệu chứng, thay đổi đáng chú ý hoặc có đặc điểm nghi ngờ cần được đánh giá thêm.

Nang cũng có thể liên quan đến biến chứng như xoắn buồng trứng, vỡ nang hoặc chảy máu. Vì vậy, người bệnh cần biết cả lịch tái khám và dấu hiệu phải đi khám ngay. [1,2]

4. Nang bệnh lý có những biểu hiện gì?

Nhiều nang không gây triệu chứng và chỉ được phát hiện tình cờ khi siêu âm.

Khi có biểu hiện, người bệnh có thể thấy:

• Đau hoặc tức vùng bụng dưới.

• Cảm giác nặng vùng chậu, đầy bụng.

• Đau khi quan hệ.

• Tiểu nhiều hoặc khó chịu khi đi tiêu.

• Thay đổi kinh nguyệt.

Những triệu chứng này còn gặp trong nhiều tình trạng khác. Không thể tự chẩn đoán nang buồng trứng chỉ dựa vào đau bụng hoặc kinh nguyệt không đều. [2]

5. Siêu âm giúp đánh giá nang buồng trứng như thế nào?

Siêu âm giúp bác sĩ đánh giá vị trí, kích thước và cấu trúc của nang, đồng thời quan sát buồng trứng bên còn lại và vùng chậu.

Bác sĩ không chỉ đo nang lớn bao nhiêu mà còn xem:

• Nang chứa dịch đơn thuần hay có các thành phần khác.

• Thành, vách và bờ nang có đặc điểm gì.

• Có phần đặc hoặc nhú bên trong không.

• Tín hiệu mạch máu và những dấu hiệu đi kèm.

Nếu phiếu ghi O-RADS, đây là hệ thống hỗ trợ mô tả và phân tầng nguy cơ tổn thương buồng trứng, phần phụ. Mức phân loại giúp định hướng xử trí, chưa phải kết luận ung thư. [3]

6. Khi nào cần theo dõi, khi nào cần điều trị?

Theo dõi theo chỉ định

Với nang có hình ảnh phù hợp và không gây triệu chứng đáng kể, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi.

Mục đích là đánh giá nang có thoái triển, tồn tại, lớn lên hoặc thay đổi cấu trúc hay không. Thời điểm tái khám phụ thuộc loại nang và tình trạng cụ thể, không có một lịch chung cho mọi người.

Với một số nang liên quan chu kỳ, bác sĩ có thể hẹn kiểm tra sau kỳ kinh. Bạn nên mang theo phiếu và hình ảnh cũ để đối chiếu.

Đánh giá thêm hoặc điều trị

Khi nang gây triệu chứng, lớn lên hoặc có đặc điểm đáng chú ý, bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm, khảo sát bổ sung hoặc chuyển chuyên khoa.

Nếu cần phẫu thuật, phương pháp được cân nhắc theo đặc điểm tổn thương, tuổi và mong muốn sinh con. Không phải mọi ca mổ nang đều cần cắt cả buồng trứng. [1,3]

7. Nang buồng trứng có ảnh hưởng đến khả năng mang thai không?

Nhiều người có nang buồng trứng vẫn có thể mang thai. Ảnh hưởng đến sinh sản phụ thuộc loại nang, bệnh lý đi kèm và cách điều trị.

Nếu đang mong con, điều trị hiếm muộn hoặc từng phẫu thuật buồng trứng, bạn nên thông báo với bác sĩ ngay từ đầu. Với nang lạc nội mạc tử cung, việc theo dõi hay can thiệp cần được cân nhắc trong kế hoạch sinh sản.

Trước phẫu thuật, hãy trao đổi về khả năng bảo tồn mô buồng trứng và ảnh hưởng có thể có đến việc sinh con. [1,2]

8. Những dấu hiệu cần đến cấp cứu ngay

Đến cơ sở cấp cứu khi đau bụng dưới hoặc vùng chậu đột ngột, dữ dội, đặc biệt khi kèm:

• Buồn nôn hoặc nôn.

• Vã mồ hôi, choáng váng.

• Ngất hoặc cảm giác sắp ngất.

Đây có thể là biểu hiện xoắn buồng trứng, vỡ nang có chảy máu hoặc nguyên nhân cấp tính khác. Không chờ lịch hẹn hay chờ đến sau kỳ kinh. [1,2]

Nếu có khả năng mang thai, cần báo ngay với nhân viên y tế. Không mặc định mọi cơn đau bụng đều do nang buồng trứng.

9. Khám và siêu âm buồng trứng tại Thịnh An

Siêu âm theo dõi nang noãn, hỗ trợ xác định thời điểm rụng trứng

Bác sĩ siêu âm theo dõi sự phát triển của nang noãn qua chu kỳ, dự kiến thời điểm rụng trứng và tư vấn thời điểm quan hệ phù hợp nhằm hỗ trợ cơ hội thụ thai.

Đây là theo dõi hoạt động sinh lý của buồng trứng phục vụ kế hoạch mang thai, khác với theo dõi nang bệnh lý.

Khám, siêu âm và tư vấn theo dõi nang bệnh lý

Bác sĩ kết hợp khám với siêu âm để đánh giá tổn thương, giải thích kết quả và tư vấn lịch theo dõi hoặc hướng kiểm tra thêm. Khi cần điều trị chuyên sâu hoặc phẫu thuật, bác sĩ hướng dẫn chuyển chuyên khoa phù hợp.

Khi đến khám, bạn nên mang theo kết quả cũ, nhớ ngày đầu kỳ kinh gần nhất và thông báo kế hoạch sinh con.

Tìm hiểu dịch vụ siêu âm phụ khoa tại Thịnh An hoặc nhắn Zalo phòng khám để được hướng dẫn đặt lịch.

Trường hợp đau dữ dội đột ngột cần đến cơ sở cấp cứu, không chờ phản hồi đặt lịch.

10. Câu hỏi thường gặp

Siêu âm có nang noãn thì có phải điều trị không?

Nang noãn phát triển theo chu kỳ là hình ảnh sinh lý bình thường, không phải khối u cần điều trị. Bác sĩ sẽ phân biệt nang noãn bình thường với nang cơ năng hoặc tổn thương khác.

Nang buồng trứng có tự hết không?

Một số nang cơ năng có thể tự thoái triển. Nang bệnh lý thường không tự mất theo chu kỳ và cần được tư vấn kế hoạch theo dõi hoặc điều trị phù hợp. [1]

Có thuốc làm tan nang buồng trứng không?

Không có một thuốc dùng chung để làm tan mọi loại nang. Thuốc tránh thai phối hợp không giúp nang đơn giản đang có biến mất nhanh hơn, dù bác sĩ có thể kê vì mục tiêu khác. Không tự dùng sản phẩm quảng cáo “tiêu nang”. [1,5]

Buồng trứng đa nang có phải là nang buồng trứng không?

Không phải cùng một tình trạng. Hội chứng buồng trứng đa nang liên quan đến rối loạn nội tiết, chuyển hóa và rụng trứng. Chỉ thấy nhiều nang nhỏ trên siêu âm chưa đủ để chẩn đoán hội chứng này. [4]

Nang bao nhiêu centimét thì phải mổ?

Không có một ngưỡng chung cho tất cả. Quyết định cần kết hợp kích thước, cấu trúc, triệu chứng, tình trạng mãn kinh và mong muốn sinh con. [1,3]

Tài liệu tham khảo

1. ACOG. Ovarian Cysts.

2. NHS. Ovarian cyst.

3. American College of Radiology. O-RADS Ultrasound.

4. WHO. Polycystic ovary syndrome.

5. RCOG. Ovarian cysts before the menopause.

Thông tin trong bài chỉ nhằm cung cấp kiến thức sức khỏe, không thay thế việc khám và tư vấn trực tiếp. Siêu âm hỗ trợ đánh giá tổn thương buồng trứng; bác sĩ sẽ kết hợp triệu chứng, tiền sử và kết quả thăm khám để quyết định theo dõi hoặc kiểm tra thêm phù hợp với từng trường hợp.