Cần chuẩn bị gì trước khi mang thai?

Cần chuẩn bị gì trước khi mang thai

Hướng dẫn thực tế giúp người mẹ và gia đình bước vào thai kỳ chủ động hơn

Chuẩn bị trước khi mang thai không nhằm bảo đảm một thai kỳ hoàn toàn không có rủi ro. Mục tiêu là phát hiện sớm những vấn đề có thể điều chỉnh, kiểm soát bệnh nền, rà soát thuốc và vắc xin, đồng thời xây dựng lối sống phù hợp trước khi thụ thai.

Hình 1. Sáu nhóm nội dung nên được rà soát trước khi mang thai.

1 Khám sức khỏe trước khi mang thai

Một buổi khám trước thai kỳ nên được thực hiện trước khi ngừng biện pháp tránh thai, đặc biệt khi người phụ nữ có bệnh mạn tính, tiền sử thai kỳ bất thường hoặc đang dùng thuốc dài ngày. Không phải mọi cặp vợ chồng đều cần cùng một danh mục xét nghiệm.

·       Rà soát tiền sử sản khoa: sảy thai, sinh non, thai lưu, tiền sản giật, đái tháo đường thai kỳ hoặc con từng có bất thường bẩm sinh.

·       Đánh giá bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tuyến giáp, tim mạch, thận, động kinh, bệnh tự miễn và sức khỏe tâm thần.

·       Trao đổi về tiền sử gia đình, quan hệ huyết thống, bệnh di truyền hoặc bất thường nhiễm sắc thể để cân nhắc tư vấn di truyền khi cần.

·       Tầm soát nhiễm trùng, bệnh lây truyền qua đường tình dục, thiếu máu hoặc các vấn đề khác dựa trên tiền sử và chỉ định của bác sĩ.

Người chồng cũng nên tham gia chuẩn bị. Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, kiểm soát bệnh mạn tính và trao đổi khi có tiền sử vô sinh, bệnh tinh hoàn hoặc tiếp xúc nghề nghiệp có nguy cơ.

2 Rà soát toàn bộ thuốc đang sử dụng

Hãy lập danh sách tất cả thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin, thực phẩm bổ sung và thảo dược đang dùng. Một số thuốc cần đổi hoặc điều chỉnh trước thai kỳ, nhưng tự ý ngừng thuốc điều trị bệnh nền cũng có thể nguy hiểm. Quyết định phải được thực hiện cùng bác sĩ kê đơn.

3 Kiểm tra và bổ sung vắc xin phù hợp

Không đúng khi cho rằng đa số vắc xin đều không thể tiêm trong thai kỳ. Mỗi loại có khuyến cáo riêng. Bác sĩ sẽ dựa vào tuổi, tiền sử tiêm, nguy cơ phơi nhiễm, bệnh nền và thời điểm dự định mang thai để lập kế hoạch.

Hình 2. Nguyên tắc chung về tiêm chủng trước và trong thai kỳ.

·       MMR và thủy đậu là vắc xin sống giảm độc lực: nếu chưa có miễn dịch và có chỉ định tiêm, thường nên tránh mang thai ít nhất 1 tháng sau tiêm.

·       Vắc xin cúm bất hoạt có thể tiêm trước hoặc trong thai kỳ theo mùa và hướng dẫn hiện hành.

·       Vắc xin viêm gan B có thể được cân nhắc trước hoặc trong thai kỳ khi có chỉ định; không có quy tắc chung là phải hoàn tất trước 7 tháng.

·       Vắc xin HPV không được khuyến cáo dùng trong thai kỳ. Nếu có thai giữa liệu trình, thường hoãn các mũi còn lại đến sau thai kỳ; không cần can thiệp chỉ vì đã tiêm trước khi biết có thai.

Lưu ý: Lịch tiêm chủng tại Việt Nam và tình trạng sẵn có của từng vắc xin có thể thay đổi. Hãy mang theo sổ tiêm hoặc ảnh chụp thông tin tiêm chủng khi đi khám.

4 Bổ sung acid folic và xây dựng chế độ ăn cân đối

Người có khả năng mang thai thường được khuyến nghị dùng 400 microgam acid folic mỗi ngày, bắt đầu ít nhất 1 tháng trước khi thụ thai và tiếp tục trong giai đoạn đầu thai kỳ. Acid folic giúp giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh, nhưng không ngăn ngừa mọi dị tật bẩm sinh.

Một số người cần liều cao hơn, chẳng hạn có tiền sử thai bị dị tật ống thần kinh hoặc một số bệnh lý và thuốc đặc biệt. Liều cao phải do bác sĩ chỉ định. Không nên tự uống đồng thời nhiều loại vitamin vì có thể trùng thành phần hoặc quá liều.

·       Ưu tiên thực phẩm đa dạng: rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đạm phù hợp, sữa hoặc nguồn canxi tương đương.

·       Sắt, canxi, vitamin D, iod và các vi chất khác nên được bổ sung dựa trên khẩu phần, xét nghiệm, bệnh nền và tư vấn chuyên môn.

·       Đạt cân nặng phù hợp trước thai kỳ nếu có thể; cả thiếu cân và thừa cân đều có thể làm tăng một số nguy cơ thai kỳ.

5 Điều chỉnh lối sống và môi trường

·       Ngừng rượu bia, thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện khi đang chuẩn bị mang thai.

·       Vận động đều đặn ở mức phù hợp; duy trì giấc ngủ và nhịp sinh hoạt ổn định.

·       Hạn chế tiếp xúc với hóa chất độc hại, kim loại nặng, dung môi, thuốc trừ sâu và nguồn phơi nhiễm nghề nghiệp; sử dụng bảo hộ đúng cách.

·       Chăm sóc răng miệng, điều trị các vấn đề cần thiết và trao đổi với nha sĩ về kế hoạch mang thai.

6 Chuẩn bị tâm lý và kế hoạch gia đình

Thai kỳ có thể đi kèm thay đổi về cơ thể, công việc, giấc ngủ và cảm xúc. Hai vợ chồng nên thống nhất cách chia sẻ việc nhà, chăm sóc, tài chính và người hỗ trợ khi cần. Nếu lo âu, buồn bã hoặc căng thẳng kéo dài và ảnh hưởng sinh hoạt, hãy trao đổi với nhân viên y tế trước khi mang thai.

Hình 3. Danh sách kiểm tra ngắn trước khi mang thai.

Khi nào nên đi khám sớm

·       Người mẹ từ 35 tuổi trở lên, có kinh nguyệt không đều hoặc đã cố gắng có thai nhưng chưa thành công.

·       Có bệnh mạn tính, đang dùng thuốc dài ngày hoặc từng phẫu thuật ảnh hưởng cơ quan sinh sản.

·       Có tiền sử sảy thai liên tiếp, thai lưu, sinh non, tiền sản giật nặng hoặc thai từng có bất thường.

·       Gia đình hai bên có bệnh di truyền, dị tật bẩm sinh hoặc cặp đôi có quan hệ huyết thống.

Danh sách mang theo khi đi khám

Điều quan trọng cần nhớ

Không có một danh sách chuẩn bị giống nhau cho tất cả mọi người. Một buổi tư vấn trước thai kỳ giúp cá thể hóa xét nghiệm, thuốc, tiêm chủng và dinh dưỡng. Chuẩn bị tốt có thể giảm nhiều nguy cơ có thể phòng tránh, nhưng không thể bảo đảm tuyệt đối rằng mẹ và bé sẽ không gặp vấn đề trong thai kỳ.

Tài liệu tham khảo

1.      CDC Planning for Pregnancy

2.      CDC About Folic Acid

3.      CDC Guidelines for Vaccinating Pregnant Women

4.      ACOG Good Health Before Pregnancy

Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin sức khỏe chung, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp.